Słownik Pojęć Finansowych & Podatkowych

Referencyjna stopa procentowa, po jakiej polskie banki komercyjne są skłonne udzielać sobie pożyczek na rynku międzybankowym.

WIBOR (najczęściej w odmianie WIBOR 3M lub WIBOR 6M) stanowi bazową składową zmiennego oprocentowania kredytów hipotecznych w Polsce. Do stawki WIBOR bank dolicza stałą marżę (np. 1,85–2,20 pp.), tworząc całkowite oprocentowanie kredytu. Wartość stawki zależy od stóp procentowych ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej (RPP).

Maksymalne urzędowe wynagrodzenie, jakie notariusz w Polsce może pobrać za sporządzenie aktu notarialnego.

Stawki taksy notarialnej reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Zależą one od wartości przedmiotu czynności (np. ceny kupowanej nieruchomości). Do kwoty taksy dolicza się 23% podatku VAT. Notariusz ma prawo zastosować stawkę niższą niż maksymalna (podlega negocjacji). Przy umowach deweloperskich koszty taksy dzielone są po połowie między kupującego a dewelopera.

Podatek pobierany przy transakcjach majątkowych nieobjętych podatkiem VAT, m.in. przy zakupie nieruchomości z rynku wtórnego.

Stawka podatku PCC przy zakupie lokalu mieszkalnego, domu lub działki wynosi 2% wartości rynkowej nieruchomości. Płatnikiem podatku jest notariusz, który pobiera należność przy podpisywaniu aktu i przekazuje do urzędu skarbowego. Od 31 sierpnia 2023 r. obowiązuje całkowite zwolnienie z 2% PCC przy zakupie pierwszego mieszkania lub domu.

Wpłata na poczet spłaty kapitału kredytu ponad wymaganą comiesięczną ratę harmonogramową.

Środki wpłacone w ramach nadpłaty w całości pomniejszają kapitał pozostały do spłaty, a nie narosłe odsetki przyszłe. Kredytobiorca może wybrać skutek nadpłaty: skrócenie okresu kredytowania (maksymalizacja oszczędności na odsetkach) lub obniżenie kolejnych rat miesięcznych (zwiększenie bieżącej płynności finansowej).

Uproszczona forma opodatkowania działalności gospodarczej, w której podatek płaci się od przychodu bez pomniejszania o koszty (KUP).

Stawki ryczałtu zależą od rodzaju świadczonych usług i wynoszą m.in. 12% (programiści i usługi IT), 8,5% (usługi ogólne do 100 tys. zł przychodu), 14% (architekci i inżynierowie), 15% (doradztwo prawne i finansowe). Składka zdrowotna na ryczałcie jest kwotowa i zależy od przedziału rocznego przychodu (do 60k, do 300k, powyżej 300k zł).

Forma opodatkowania przedsiębiorców stałą stawką 19% od faktycznego dochodu (przychód minus koszty uzyskania przychodów).

Podatek liniowy jest optymalny dla firm generujących wysokie koszty firmowe (np. leasing aut, podwykonawcy, biuro, sprzęt). W odróżnieniu od skali podatkowej (12% i 32%), dochód nie wpada w drugi próg podatkowy. Składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu (z ustawowym limitem odliczenia od dochodu w PIT).

Świadczenie pieniężne przysługujące pracownikowi zwalnianemu z przyczyn niedotyczących pracownika (zwolnienia indywidualne lub grupowe).

Odprawa przysługuje u pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Wysokość zależy od stażu pracy w danej firmie: 1-miesięczne wynagrodzenie (staż < 2 lata), 2-miesięczne (staż 2–8 lat), 3-miesięczne (staż > 8 lat). Ustawowy limit odprawy wynosi 15-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2026 roku: 69 990 zł). Odprawa jest zwolniona ze składek ZUS, lecz podlega opodatkowaniu PIT.

Wypłata pieniężna przysługująca pracownikowi za niewykorzystane dni urlopu wypoczynkowego w momencie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę.

Ekwiwalent wylicza się przy użyciu tzw. współczynnika urlopowego, ustalanego corocznie na podstawie liczby dni roboczych w danym roku kalendarzowym (w 2026 r. wynosi on 20,83). Dzieląc wynagrodzenie zasadnicze wraz ze zmiennymi składnikami przez współczynnik i normę dobową (8 godzin), otrzymuje się stawkę za 1 godzinę niewykorzystanego urlopu. Ekwiwalent podlega składkom ZUS i podatkowi PIT.

Forma finansowania środków trwałych (np. aut), w której raty leasingowe stanowią w całości koszt uzyskania przychodu leasingobiorcy.

W leasingu operacyjnym przedmiot umowy pozostaje własnością firmy leasingowej i to ona dokonuje odpisów amortyzacyjnych. Leasingobiorca zalicza do kosztów podatkowych opłatę wstępną, raty leasingowe oraz wydatki eksploatacyjne (zgodnie z ustawowymi limitami 150 000 zł dla aut spalinowych i 225 000 zł dla aut elektrycznych). Po zakończeniu umowy leasingobiorca ma prawo wykupu przedmiotu za ułamek wartości.

Ustawowy pułap wartości pojazdu osobowego, do którego wydatki na raty leasingowe i odpisy amortyzacyjne stanowią koszt podatkowy.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 PIT, dla samochodów osobowych z silnikiem spalinowym oraz hybrydowym limit wynosi 150 000 zł. Dla samochodów całkowicie elektrycznych (BEV) limit wynosi 225 000 zł. Jeśli wartość pojazdu przekracza ten limit, raty kapitałowe podlegają zaliczeniu do kosztów w proporcji: Limit / Wartość Auta. Odsetki leasingowe odliczane są w 100% bez względu na limit.

Dobrowolne konto emerytalne III filaru, gwarantujące całkowite zwolnienie z 19% podatku Belki przy wypłacie po 60. roku życia.

Wpłaty na IKE są dokonywane z dochodu po opodatkowaniu (brak bieżącej ulgi w PIT). Cały zysk wypracowany na koncie (odsetki, dywidendy, wzrost wartości funduszy czy akcji) jest w 100% zwolniony z 19% podatku od zysków kapitałowych, pod warunkiem dokonania wypłaty po osiągnięciu 60 lat (lub 55 lat przy nabyciu uprawnień emerytalnych) oraz dokonywania wpłat w co najmniej 5 dowolnych latach kalendarzowych. Roczny limit wpłat wynosi 300% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Konto emerytalne dające natychmiastową ulgę podatkową w rocznym zeznaniu PIT (odliczenie wpłat od dochodu).

Każda złotówka wpłacona na IKZE w danym roku podatkowym pomniejsza podstawę opodatkowania w PIT. Daje to zwrot podatku w wysokości 12% lub 32% (na skali podatkowej) bądź 19% (na podatku liniowym B2B). Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność mają wyższy limit wpłat (1,8-krotność przeciętnego wynagrodzenia zamiast 1,2-krotności). Przy wypłacie środków po 65. roku życia płaci się jedynie zryczałtowany podatek 10%.

Zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych pobierany od dochodów z odsetek bankowych, lokat, obligacji, akcji i dywidend.

Wprowadzony w 2002 roku podatek wynosi stałe 19% od wypracowanego zysku kapitałowego (a nie od zainwestowanego kapitału). Przy lokatach bankowych pobierany jest automatycznie przez bank w momencie kapitalizacji odsetek. Przy handlu akcjami inwestor rozlicza go samodzielnie na formularzu PIT-38 do 30 kwietnia kolejnego roku.

Mechanizm, w którym odsetki wypracowane w danym okresie są dopisywane do kapitału bazowego i w kolejnych okresach same generują nowe odsetki.

Procent składany sprawia, że wartość inwestycji rośnie w tempie wykładniczym, a nie liniowym. Im częstsza kapitalizacja (np. dzienna, miesięczna zamiast rocznej) i im dłuższy horyzont czasowy, tym silniejszy tzw. efekt kuli śnieżnej. Wzór na wartość końcową: FV = PV * (1 + r/m)^(m*t).

Najbliższy krąg rodziny uprawniony do 100% zwolnienia z podatku od spadków i darowizn bez żadnego limitu kwotowego.

Do grupy zerowej (art. 4a ustawy) należą: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha (nie obejmuje teściów, synowej i zięcia). Warunki zwolnienia przy kwotach powyżej 36 120 zł: przekazanie środków na rachunek bankowy obdarowanego oraz zgłoszenie darowizny do właściwego urzędu skarbowego na druku SD-Z2 w nieprzekraczalnym terminie 6 miesięcy.

Urzędowy formularz składany do urzędu skarbowego w celu zachowania całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn w grupie zerowej.

Zgłoszenia dokonuje się w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (np. otrzymania darowizny pieniężnej) lub uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Przekroczenie terminu nawet o 1 dzień bezpowrotnie pozbawia prawa do zwolnienia podatkowego i skutkuje opodatkowaniem według skali dla I grupy podatkowej.

Ustawowa rekompensata przysługująca wierzycielowi od dłużnika za nieterminowe spełnienie świadczenia pieniężnego w obrocie cywilnym lub handlowym.

Polskie prawo wyróżnia trzy główne rodzaje odsetek: 1) odsetki kapitałowe (stopa referencyjna NBP + 3,5 pp.), 2) odsetki ustawowe za opóźnienie w obrocie cywilnym i konsumenckim (stopa NBP + 5,5 pp.), 3) odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych B2B (stopa NBP + 10 pp. lub + 8 pp. w podmiotach leczniczych). Odsetki nalicza się za każdy dzień zwłoki, licząc od dnia następującego po terminie płatności.

Zryczałtowana rekompensata pieniężna, jakiej przedsiębiorca może żądać od kontrahenta B2B bez wezwania, z chwilą nabycia prawa do odsetek.

Wysokość rekompensaty zależy od wartości przeterminowanego świadczenia: 40 EUR (dla należności do 5 000 zł), 70 EUR (od 5 000 zł do 50 000 zł), 100 EUR (powyżej 50 000 zł). Równowartość kwoty w euro przelicza się na złote według średniego kursu NBP ogłoszonego w ostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Rekompensata nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Dwa podstawowe systemy spłaty kredytów bankowych, różniące się proporcją kapitału i odsetek w comiesięcznej racie.

W systemie rat równych każda rata ma stałą wysokość (przy niezmiennym oprocentowaniu), lecz na początku większość raty stanowią odsetki. W systemie rat malejących część kapitałowa jest stała w każdym miesiącu, a odsetki maleją wraz ze spadkiem długu – pierwsza rata jest najwyższa, ale całkowity koszt odsetkowy kredytu jest niższy o kilkanaście do kilkudziesięciu procent w porównaniu do rat równych.

Preferencyjne systemy opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dla nowych przedsiębiorców w Polsce.

Ulga na Start zwalnia początkującego przedsiębiorcę z opłacania składek społecznych (emerytalna, rentowa, wypadkowa) przez pierwsze 6 pełnych miesięcy kalendarzowych (płaci się wyłącznie składkę zdrowotną). Po 6 miesiącach przysługuje ZUS Preferencyjny przez 24 miesiące (składki od 30% płacy minimalnej). Mały ZUS Plus pozwala na opłacanie niższych składek uzależnionych od dochodu przy przychodzie rocznym nieprzekraczającym 120 000 zł.