Brak terminowej zapłaty za fakturę lub pożyczkę to zmora polskich przedsiębiorców i wierzycieli. Polski porządek prawny wyposaża jednak wierzyciela w precyzyjne mechanizmy dyscyplinujące dłużnika: odsetki ustawowe za opóźnienie oraz w relacjach B2B zryczałtowaną rekompensatę za koszty odzyskiwania należności (40, 70 lub 100 EUR). Sprawdź aktualne stawki odsetek powiązane ze stopą referencyjną NBP oraz dowiedz się, jak prawidłowo wystawić notę odsetkową.
1. Trzy rodzaje odsetek ustawowych w Polsce – tabela stawek 2026
W polskim prawie funkcjonują trzy odrębne kategorie odsetek ustawowych. Wszystkie bazują na aktualnej stopie referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP) powiększonej o ustawowy narzut punktów procentowych:
| Rodzaj odsetek | Podstawa prawna | Formuła wyliczenia | Aktualna stawka |
|---|---|---|---|
| Odsetki ustawowe (kapitałowe)np. wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału | Art. 359 § 2 KC | Stopa ref NBP + 3,5 p.p. | 9,25% |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie (cywilne)relacje z konsumentami i osobami fizycznymi | Art. 481 § 2 KC | Stopa ref NBP + 5,5 p.p. | 11,25% |
| Odsetki w transakcjach handlowych (B2B)faktury między firmami i przedsiębiorcami | Art. 4 pkt 3 ustawy o transakcjach handlowych | Stopa ref NBP + 10,0 p.p. | 15,75% |
Warto pamiętać o odsetkach maksymalnych: zgodnie z art. 481 § 2¹ KC maksymalne odsetki za opóźnienie nie mogą w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (czyli maksymalnie 22,50% w sprawach cywilnych). Wszelkie klauzule umowne przewidujące wyższy procent są nieważne z mocy prawa.
Kalkulator Odsetek Ustawowych i Rekompensaty EUR
Wpisz kwotę faktury, termin płatności i datę uregulowania, aby wygenerować precyzyjne rozliczenie z notą odsetkową.
2. Rekompensata 40, 70 lub 100 EUR – potężna broń w transakcjach B2B
Jednym z najskuteczniejszych narzędzi windykacyjnych w relacjach między przedsiębiorcami (B2B) jest zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności, wynikająca z art. 10 Ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych:
- 40 EUR – gdy wartość niezapłaconego świadczenia pieniężnego nie przekracza 5 000 zł.
- 70 EUR – gdy wartość świadczenia wynosi od 5 000 zł do 50 000 zł.
- 100 EUR – gdy wartość świadczenia przekracza 50 000 zł.
Rekompensata przysługuje wierzycielowi od 1. dnia po terminie płatności faktury, automatycznie i z mocy prawa. Wierzyciel nie musi ponosić żadnych realnych kosztów prawnika ani windykacji, by zażądać od dłużnika pełnej równowartości 40, 70 lub 100 EUR! Do przeliczenia na złote stosuje się średni kurs euro ogłoszony przez NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne.
3. Jak wystawić notę odsetkową i czy dolicza się VAT?
Odsetki za opóźnienie mają charakter odszkodowawczy i nie stanowią wynagrodzenia za dostawę towarów ani świadczenie usług w rozumieniu ustawy o VAT.
- Brak podatku VAT: Odsetek ani rekompensaty 40/70/100 EUR nie dokumentuje się fakturą VAT. Wystawia się dokument księgowy o nazwie Nota Odsetkowa lub Nota Księgowa / Obciążeniowa.
- Podatek dochodowy (PIT/CIT): Zgodnie z zasadą kasową, odsetki stają się przychodem podatkowym wierzyciela oraz kosztem podatkowym dłużnika dopiero w momencie ich faktycznego zapłacenia (otrzymania). Samo wystawienie noty odsetkowej nie rodzi obowiązku zapłaty podatku dochodowego.
4. Terminy przedawnienia odsetek – art. 118 Kodeksu cywilnego
Roszczenie o odsetki za opóźnienie nie trwa wiecznie. Zgodnie z art. 118 KC:
- Jako świadczenie okresowe, roszczenie o odsetki przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.
- Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata).
- Zasada akcesoryjności: Jeśli należność główna (np. roszczenie z umowy o dzieło przedawniające się z upływem 2 lat) ulegnie przedawnieniu, przedawnieniu ulegają również naliczone od niej odsetki za opóźnienie.
Zatory płatnicze? Zabezpiecz płynność finansową swojej firmy
Zanim odzyskasz środki od opieszałego kontrahenta, zabezpiecz bieżącą płynność firmy elastycznym limitem w rachunku firmowym lub faktoringiem bez zbędnych formalności.